Сайн бүтээл туурвихад төгс байх нь онц биш. Зүрх юу мэдэрч, тархи юу гэж байгаа нь л чухал

      "Грэмми". Жил бүр хөгжмийн ертөнцийн шилдгүүдийг тодруулан эгшигт хайрцаг гардуулах уг арга хэмжээг 1959 онд анх зохиож байв. Түүнээс хойш 8000 гаруй цом уран бүтээлчдээ урам зориг хайрлахын зэрэгцээ итгэл, нэр хүнд бэлэглэсэн биз ээ.
      Цөөнгүй хамтлаг, дуучид "Грэмми"-ийн шагналыг утгагүй гээд, ялангуяа хөгжмийг сайн, муугаар шүүн тунгаах нь зохисгүй хэрэг гэж үздэгээ илэрхийлж байв. Түүнчлэн уран бүтээлийг бизнестэй хутгасан "бохир" наадам ч гэсэн удаатай.
     Гэлээ ч 54 дэх удаагийн "Грэмми"-ийн шагнал гардуулах ёслол хөтлөгч, реппэр LL Cool J-ийн "Энэ үдэш хөгжмийн хүч биднийг нэгэн дээвэр дор авч иржээ. Бид жил бүрийн энэ л өдөр зүрх сэтгэлээ хөг эгшигээр цэнэглэж, баярлан хөөрч, басхүү дурсан санадаг" гэсэн үгээр эхлэв.
     "Дурсан санадаг". Энэ үг хүн бүрийн чихэнд илүү тод сонсогдсон болов уу. Ёслолын арга хэмжээний эхэнд хэдхэн цагийн өмнө хорвоог орхисон "поп дива" Уитни Хьюстоны төлөө залбирал үйлдэн хүндэтгэл илэрхийлсэн юм.

    Бруно Марсын "сэргээш"

     "Грэмми"-ийн үдшийн хамгийн үзүүштэй тоглолтуудын нэг нь Бруно Марсын "Runaway Baby" байлаа. Эмгэнэл илэрхийлэн гашуудсан олны сэтгэлийг хөгжилтэй, цоглог хэмнэлээр тэр сэргээсэн юм. Дууны үеэрх тайз засал, хөгжмийн найруулга нь ч зохицсон бөгөөд бүжгийн дэглэлтийг гайхалтай хийжээ.
    Сонирхуулахад, энэ үдэш Бруногийн уран бүтээл зургаан төрөлд нэр дэвшсэн хэдий ч эгшигт хайрцгаас атгах аз тохиосонгүй. Харин өнгөрсөн жил тэрбээр "Just the Way You Are" дуугаараа шилдэг эрэгтэй дуучнаар шалгарсан билээ.

   Крис Браун эргэн ирэв 

     16 настайгаасаа урлагийн ертөнцөд нэрээ цуурайтуулж чадсан цөөн уран бүтээлчийн нэг нь Крис Браун. Тэр дундаа 2007 онд гаргасан "Exclusive" цомог нь гайхалтай амжилт үзүүлж, дэлхий даяар түүнийг шүтэн бишрэгчдийн тоо сая, саяар тоологдох болсон. Харин амжилтын энэ оргил үедээ дуучин Рианнатай үерхэж байсан тэрбээр найз бүсгүйдээ бүдүүлгээр халдсаныг та бүхэн санаж байгаа биз ээ. Түүнээс хойш Крис Брауны нэр хүнд, уран бүтээлчийн амжилт ч төдийлөн өмнөх шигээ байсангүй. Тэгвэл энэ жилийн "Грэмми"-ийн тайзнаа тэрбээр уран бүтээлээ толилуулаад зогсохгүй "F.A.M.E" цомог нь Шилдэг R&B цомгоор шалгарч, анхны эгшигт хайрцгаа хүртлээ.

   Foo Fighters - "Төгс байх нь онц биш. Зүрх юу мэдэрч, тархи юу гэж байгаа нь хамгийн чухал" 

      "Foo Fighters" хамтлаг 54 дэх "Грэмми"-ийн шагнал гардуулах ёслолоос 5 шагналтай буцсан. Тэд хамгийн эхэнд Шилдэг рок дуу төрөлд "Walk" уран бүтээлээрээ тэргүүлэв. Энэ тухай хамтлагийн дуучин Дейв Грол "Энэ шагнал бидэнд маш онцгой юм. Учир нь хамгийн сайн студид дуугаа бичүүлэх, Холливудын гудамжаар алхах, өндөр хүчин чадалтай компьютер ашиглах нь чухал байж болох ч энэ дууг бид граждаа л бүтээсэн юм" гэлээ. Түүнчлэн "Компьютер дээр юу гарахыг битгий тоо. Дуул, хөгжмөө тогло. Төгс байх, зөв дуугарах нь онц биш. Харин зүрх юу мэдэрч, тархи юу гэж байгаа нь л хамгийн чухал" гэсэн нь олны алга ташилтаар мялаалгасан.

     "Beach Boys" 50 нас хүрэв 

     "Rolling Stone" сэтгүүлээс гаргасан Бүх цаг үеийн шилдэг 100 рок хамтлагийн нэг, дэлхий даяар 100 сая гаруй цомог борлуулсан гээд "Beach Boys"-ийн түүхийг бичиглэвээс дуусах нь үгүй биз ээ. Аавыгаа сэрээхээс эмээж унтлагын өрөөндөө бэлтгэл хийдэг байсан хөвгүүд төд удалгүй төгөлдөр хуур, гитар тоглож сурснаар хамтлагийн уран бүтээлч жилүүд эхэлсэн түүхтэй гэдэг. Өнөөдөр тэд аль хэдийнэ 70 настай золгож, хамтдаа бүтээсэн хөгжим нь 50 жилийн турш сонсогчдынхоо зүрх сэтгэлийг хөглөж байна. Үүнээс хойш ч хэдий хугацаанд биднийг уяраахыг хэлж мэдэшгүй.
     Ямартай ч, энэ үдэш тэдэнд хүндэтгэл үзүүлж "Maroon 5" болон "Foster the People" хамтлагийнхан хүүхэд насныхаа шүтээн "Beach Boys"-той нэгэн тайзнаа дуулав.

      Адель - "Энэ бүхэн ердөө л бүтэлгүй дурлалаас үүдэлтэй шүү дээ" 

     Тийм ээ, 54 дэх удаагийн "Грэмми"-ийн шагнал гардуулах ёслолын хатан хаан нь Адель байв. Нэг жилд зургаан төрөлд нэр дэвшиж, бүгдэд нь тэргүүлсэн амжилт түүнийх. Зургаа дахь эгшигт хайрцгаа гардахдаа тэр нүдэндээ нулимстай байлаа. Мэдээж "21" цомгоо гаргахад тусалсан хүн бүхэнд талархал илэрхийлмэгцээ "Энэ цомог, энэ амжилт ердөө бүтэлгүй хайр дурлалын харилцаанаас үүдэлтэй шүү дээ" гэв. Адель найз залуугаасаа салсан ч, түүндээ хайртай хэвээр байсаар "Someone like you", "Rolling in the Deep" гээд олон дуу зохиосон билээ. Гэхдээ бүтэлгүй дурлал бүхэн сайн дуу бүтээх сэдэл болдоггүй болов уу. Гагцхүү тэр бүсгүйн сэтгэл зүрхнээс ундарч, өөрийнх нь гайхалтай хоолойгоор дамжин бидэнд хүрснээрээ илүү үнэ цэнэтэй байх.
     Ёслолын арга хэмжээний тайзнаа тэрбээр "Rolling in the Deep" дуугаа толилуулсан. Дахин дуулахгүй ч байж мэднэ гэсэн таагүй мэдээ хэдийнэ ард хоцорсон ч, хүмүүс түүний хоолой бүрэн эдгэсэнд эргэлзэж байв. Харин энэ л үдэш Адель тэр бүх бодлыг няцааж, эрч хүчтэй, бардам төрхтэйгээр дууллаа. Төгсгөлд нь Рианна, Пол Маккартни гээд бүгд л түүнд баяр хүргэж, алга ташилтын уухай маш удаан үргэлжилсэн билээ.

“Чи хотын иргэн”

Хотын соёлын тухай асуудал өдгөө бидний ярианы гол сэдвүүдийн нэг болжээ. Хүн бүхэн л хөдөөгийнхэн хот руу тэмүүлж их хотын өнгөнд сэв суулгаж байна гэх. Цаашлаад үүний учир, шалтгааныг тайлан, тайлбарлах хүмүүс болон тэдний элдэв дүгнэлтүүд мундахгүй. Тэр дундаа хөдөөг хөгжүүлэх юм бол нийслэлийг зүглэх их нүүдэл багасна гэж цөөнгүй хүн ярихыг сонссон юм. Миний санахаар уг нь бид хот, хөдөөг ижилхэн хөгжүүлж байжээ.  
  Миний хувьд л гэхэд би багадаа Эрдэнэт хотын хүүхэд байсан. Би өөрийгөө хотын хүүхэд гэж боддог, Улаанбаатарт ирэхээрээ “манай Эрдэнэт бол хот” гээд хүүхдүүдтэй маргадаг бяцхан охин байсан. Манай хотод нийслэлийг бодвол хавьгүй олон цэцэрлэгт хүрээлэн, усан оргилуур байдаг байлаа. Бас гудамж нь цэвэрхэн, иргэд нь цэмцгэр. Үйлдвэр дагасан олон оросууд ажиллаж, амьдарч Эрдэнэтээр овоглосон хэн бүхэн орос хэлтэй, орос соёлтой байсныг ах, эгч нар ярьдаг. Энэ нь хотын имиж болохын зэрэгцээ иргэдийн олонх нь залуучууд тул “Залуусын хот” ч гэгддэг байж. 
  Харин бага ангийн сурагч охин би цонхоор харсан нэг өдрөө тод санадаг юм. Гэнэт байрны машинуудын “ЭТХ” гэсэн дугаарлалт “ОРА” болчихсон байв. Гайхаад асуувал Эрдэнэт хот маань Орхон аймаг болж, би Баян-Өндөр сумын, өөрөөр хэлбэл хөдөөний хүүхэд болчихсон. Зөвхөн би төдийгүй Дархан, Чойбалсан, Хэнтий гээд олон хотынхон хөдөөгийн харьяат болсон биз ээ. 
  Үүний цаад шалтгаан нь, Үндсэн Хуульд “Монгол улсын нутаг дэвсгэр засаг захиргааны хувьд аймаг, нийслэлд, аймаг нь суманд, сум нь багт, нийслэл нь дүүрэгт, дүүрэг нь хороонд хуваагдана” гэсэн заалт юм. Энэ нь нэг ёсондоо манайд нийслэл Улаанбаатараас өөр хот байхгүй гэсэн үг. Өнөөдөр хүмүүсээ хөдөөгийнх гэж адаглан, соёлгүй бүдүүлгийг нь гайхах алхмаа бид өөрсдөө хийжээ. 
  Гэтэл олон улсын жишгээр, тухайлбал Австралид 10 мянга, Канадад 5000 мянга, БНСУ-д 150 мянгаас дээш оршин суугчтай нутаг дэвсгэрийг хот гэж үздэг аж. Мэдээж үүнээс гадна ажил эрхлэх байдал, нийтийн тээврийн зохицуулалт, өөрийн гэсэн түүх дурсгалын газартай байх гээд цөөнгүй шалгуур бий. Энэ бүхэнд нийцэж, хотын статус хүртэх эрхтэй ч сумын төв гэж даруухан загнах эсвэл бүр доромжлуулж буй гэлтэй газар манайд олон байна. 
  Бид өөрсдөө хөдөө гэж үзээд, хөдөөгөөр нь дуудаад, хөдөөнийх гэж хараад байвал “санаа дагаад” гэдэгчлэн тийм л байдал бий болно шүү дээ. Харин тэдгээр сумын төвүүдээ хот болгоод, тэнд хотын хөгжлийг ойртуулж, хотын соёлыг түгээвэл байдал арай өөр. Уг нь хөгжлийг тийш хүргэх алхам хийхгүй биш хийж байгаа. Тухайлбал, аймгуудаа бүсчилж хуваагаад бүсийн тулгуур төв гэж аль нэг аймгийг нэрлэн хөгжүүлж буй тухай хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр ярих болсон. Гэвч энэ нь бас л хөдөөг “өөд нь татах” л агуулгатай. 
  Гаднын орнуудыг харахад жижиг хотуудаа онцлог, имижийг нь тодруулан хөгжүүлэх хандлага байдаг юм билээ. Жишээ нь, Туркт гэхэд өмнөх нийслэл Истанбулаас гадна Бурса хотод их, дээд сургуулиудаа төвлөрүүлсэн тул соёл, боловсролын хот гэдгээрээ алдартай. Түүнчлэн Измир хотын бүсгүйчүүдийн сайхныг өөрсдөө магтахын сацуу энд жил бүрийн намар олон тооны урлагийн наадмууд болдгоороо онцлог. Мөн БНСУ-ын Инчеон хот үйлдвэрлэлийн төв бөгөөд тус улсын эдийн засгийн төв гэгддэг. Тэгвэл “Гэрэлт хот” Гуанжуг солонгос үндэсний зоогийг хамгийн амттай бэлддэг хэмээн магтдаг. 
  Энэ жишгээр бид хотуудаа хөгжүүлэхэд болохгүй гэх газаргүй. Хэнтийд Чингис хааны гэрэлт хааны хөшөөнөөс эхлээд их хаантай холбоотой олон дурсгалт газрууд бий. Түүгээр нь имиж бүрдүүлэхэд л болно, жуулчдыг ч татна шүү дээ. Баян-Өлгийн Өлгий хотын тухайд ойлгомжтой. Тэнд буй өөр, өвөрмөц соёлыг таниулан сурталчилж бас нэгэн онцлогийг гаргаж болно. Сайншандаас хэдхэн км давхиад очих “Хамрын хийд” болон сүүлд дэлхийн энергийн төв хэмээн алдарших болсон газруудаараа энэ нутгийнхан хэрэндээ брэнд бүтээж амжиргаагаа залгуулж байна. 
  Ингээд харвал манай аймаг, сум бүрт гайхуулах зүйл бий. Энэ нь магадгүй зөвхөн жуулчин татах зорилготой юм шиг санагдаж байж мэдэх. Гэвч сүүлийн жилүүдэд хотыг засаг захиргааны нэгж, хууль дүрмийн хүрээнд тодорхойлох биш соёл, иргэншлийн хувьд авч үзэх болжээ. Өнөөдөр хөдөөд өсч, торниж буй жаалуудаа “Чи хотын иргэн” гэж итгүүлж, бас төлөвшүүлж чадах юм бол хэдэн жилийн дараа хот, хөдөөгийн ялгаа багасах биз. Харин ингэж итгүүлэхэд сум нь ядаж хот нэртэй, гудамж нь цэгцтэй байхаас эхлэх хэрэгтэй. 

    Өчигдөр буюу нэгдүгээр сарын 20-нд "Хөх мэдрэхүй" бүлгэмээс зохион байгуулсан "Найргийн үдэш" уншлагад очлоо. Яг үнэндээ тэнд шүлэг бүрийг анхааран сонсч чадсангүй. Ерөөс шүлгийг сонсох биш уншсан нь, тэгээд цааш өөрийнхөөрөө ургуулан тунгаах нь амттай юм гэж бодлоо.
   Мөн заримдаа хэн нэгний шүлгийг сонсоод "Би ч ингээд бичих юм байна" гэх бодол цөөнгүй хүнд төрдөг биз ээ. Түүний учрыг өөрийнхөөрөө тайлахыг оролдлоо. Миний бодлоор хэн ч шүлэглэж болно. Гагцхүү мэдрэмж, түүний илэрхийлэл хүн бүрт өөр, өөр байна. Ийнхүү илэрхийлэл нь шүлэг болох юм болов уу. Тиймээс шүлгийг шүүх нь утгагүй хэрэг байх. Энэ нь нэг ёсондоо хэн нэгэнд төрсөн мэдрэмжийг сайн, муу гэж дүгнэхтэй ижил хэрэг болох байлгүй.   /Утга зохиолын талаас судлан, шүүмжлэх тухай эндээс тусад нь авч үзнэ байх/
   "Найргийн үдэш"-ийг цаашид тодорхой давтамжтай зохион байгуулна гэсэн. Хэрэв дахин очих бол илүү анхааралтай сонсогч байхыг хичээнэ ээ.

"Хөх мэдрэхүй"-н номыг зун авч байсан юм. Хамгийн их таалагдсан шүлгээсээ хуваалцъя.

Инээмсэглэлтэй чинь хамт
Эрхлүүлэхдээ аялдаг дуутай чинь хамт
Ийм сайхан нүдтэй чинь хамт
Энэ орчлонд байгаад л баймаар
Гунигтай чинь, нулимстай чинь хамт
Гурван уулын цаадах амьдралыг үзмээр
Цээжинд чинь юу багтдагийг
Чихээ тавин сонсоод
Чиний юм бүхэнд уусч нэгэн цул болоод
Чив чимээгүйн тэндэх
Тийм гүн ертөнцөөр чинь
Чих амар аялмаар, алхалмаар

***

Ганцаар, гүн харанхуй тэнгэрийн дор
Гадаа, хуучин савлуурын дээр
Ганхан ганхан сууна

Жихүүн гэгч зөөлөн аяст салхи
Жил саруудын үнэрийг чичирхийлэн зөөж
Зүрхэнд минь хэн нэгний гуниг ийм лавтай шургасныг
Зүгээр л сэвлэгээр минь оролдонгоо тэр шивнэж байна

Энд удаан сууж цаг хугацааны үнэрээр амьсгалвал
Эд эс бүхэнд минь хэн нэгний гуниг нэвчээд
Гэгэлзэн дэвэлзэн суусаар би цэв цэнхэр болчихлоо
Гэртээ орвол ижий уйлна, эндээ хоноё

Гадаа хуучин савлуур дээр
Ганхан ганхан суулаа

Melancholia - Үхлийн бүжиг

     Бүсгүй нүдээ нээлээ. Түүний харц ер бусын тайван хэрнээ гунигтай. Эдлэн газар хийгээд эртний дүр зураг. Огторгуйд эх дэлхий амгалан орших авч, алсаас бас нэгэн аугаа эрхэс ойртон, дөхсөөр. Хүүгээ тэврэн юунаас ч юм зугтан туйлдаж буй эх...
    Рихард Вагнерын гайхалтай хөгжмөөр дэвсгэрлэн "Меланколиа" киноны эхлэл энэ мэт дүрслэлээр цааш үргэлжилнэ. Хоёр хэсэг уг бүтээлийн эхний хэсгийг "Жастин" гэх бөгөөд гол дүрийн бүсгүйн нэр аж. Дөнгөж хуримлаж буй Майкл, Жастин нар өөрсдийн баяртаа хожимдож ирлээ. Бүгд дотогш яарах зуурт Жастин тэртээд нэгэн одыг анзаарсан нь "Антарес" гэх од байв. Баяр хөгжилтэй, жаргалтай үргэлжлэх ч, сүйт бүсгүйн үл мэдэг, итгэлгүй байдал улмаар тэдний гэрлэлтийг төгсгөжээ. Үүний зэрэгцээ "Антарес" ч үл харагдах аж. Учир нь, Меланколиа гариг тэр одыг хиртүүлсэн бөгөөд эх дэлхийн зүг сүйрэл дагуулан айсуй. Огторгуйн тойрог зам дахь түүний "аяллын" хэсгийг "Үхлийн бүжиг" гэнэ.
   Киноны эхний хэсэгт Жастины сэтгэл зүй тогтворгүй, учиг нь үйл ойлгогдох мэт үйл явдлуудаар дүүрэн. Ганцаар угаалгын өрөөнд онгоцонд хэвтэнэ, эдлэнгийн эзгүй талд ганцаар бодолхийлэх зэргээр гэнэт алга болж, энэ бүхэнд эгдүүцсэн эгч Клейр нь "Би чамайг заримдаа үзэн ядах юм" хэмээн үгээ барна.
   Хурим дуусч бүгд явлаа. Удалгүй Жастин өвдсөн байх бөгөөд эгч Клейр дээрээ ирж түүний нөхөр Жон болон хүү Леотой нь хамт амьдрах болов. Энэ зуур одон орон судлаач Жон хүүтэйгээ хамт сонирхолтой судалгаа явуулах ч тэд нэг л өдөр Меланколиа манай гаригтай мөргөлдөх нь тодорхойг мэднэ. Клейр ч үүнээс хоцорсонгүй. Ингээд киноны хоёрдугаар хэсэг "Клейр" эхэлнэ.
   Гагцхүү энэ цэгт л гол санаа гарах мэт. Бүгд нэгэн цагт, нэгэн орчинд үхэлтэй нүүр тулах ч үүнийг хүн бүр өөрийнхөөр хүлээн авна. Жон ирэх үнэнийг зөвшөөрч чадалгүй амиа хорлож, сандарч мэгдсэн Клейр хүүгээ элгэндээ тэврээд хаачихаа мэдэхгүй цөхөрнө. Энэ үед Жастин л дэндүү тайван байх аж. Нэгэнт ирэх үнэн, байгаль дэлхийн хуулийн эсрэг яагаад ч нэмэргүйг тэр магад ойлгосон ч байж мэдэх.
  Үхэл амьдралыг утга учиртай болгодог гэх санааг цөөнгүй хүнээс сонсч байв. Харин энд нэгэнт ирэх үхэл бүгдийг утгагүй болгочихов. Эх дэлхийдээ хорогдон уйлан, дуулаад ч нэмэргүй. Эргэн тойронд байх хэн бүхнийгээ ханатал хайрлаад ч ялгаагүй. Учир нь, энэ нөхцөлд хэн ч үлдэхгүй, бүгд л үхнэ, мөхнө.
   Дэндүү гунигт басхүү гутранги төгсгөл.

Найруулагч Ларс Вон Триерийн бас нэгэн учир битүүлэг хэрнээ сонирхолтой бүтээл. Хоёр жилийн өмнө тэрбээр "Антихрист"-д "дэлхийг чөтгөр бүтээснийг" тунхаглан шуугиан тарьж байв. Харин энэ удаад Меланколиагийн хүчинд дэлхийг автууллаа. "Хүн аалз"-ын цувралаас шалиагүй гэхэд хилсдэхгүй Кристэн Данст энд гол дүрийн бүсгүй Жастины дүрд тоглож "Канн"-ын кино наадмын шилдэг эмэгтэй жүжигчнээр шалгарсан юм. "Холливуд"-ын эрх охин "Меланколиа"-д үнэхээр ур чадвараа гаргаж чадсаныг олон хүн найруулагчийн тус гэж байв. Энэ тухайд Данст "Ларсыг надтай анх холбогдоход гайхалтай санагдсан. Ямар хүн бол, ярилцахад хэр байх бол гээд олон зүйл бодсон. Харин уулзаад үзэхэд тэр найруулагч төдийгүй хувь хүнийхээ хувьд ч тун энгийн, харилцагчаа гайхалтай ойлгодог нэгэн болох нь мэдрэгдсэн" гэжээ. Түүнчлэн шөнийн сарны гэрэлд нүцгэлдэг хэсэг ямар байсныг асуухад "Миний хувьд энэ хэсэг сайн болсон. Би ийм зүйлийг кино бүрт, найруулагч бүрт хийхгүй нь тодорхой. Ларс бол итгэж болох, гайхалтай уран бүтээлч байсан учраас би энэ хэсгийг зөвшөөрсөн" хэмээсэн юм.
   Тэгвэл өмнөх бүтээл "Антихрист"-ийн гол дүрд тоглож "Канн"-ын кино наадмын мөн л шилдэг эмэгтэй жүжигчнээр шалгарсан Шарлотте Гейнсбур "Меланколиа"-д эгч Клейрийн дүрийг амилуулжээ.Сайн ээж, сайн эзэгтэй, сайн хань гээд эгэл бүсгүйн энгийн амьдрал нэг л өдөр үгүй болж, хорвоо ертөнц сөнөхийг мэдсэн тэр яах ч учраа олохгүй гэнэтийн цохилтонд оржээ. Ийм нэгэн сэтгэл зүйн тогтворгүй, эмзэг байдлыг тэр хоёр дахь удаагаа дэлгэцэнд бүтээв.
   Сонирхолтой нь, дараачийн удаад найруулагч Шарлотте, Кристен хоёртой дахин хамтрах ажиллах хүсэлтэй байгаа бөгөөд порнограф байхыг ч үгүйсгээгүй тухай яриа гарчээ. Үүнд өгсөн Шарлоттийн хариулт нь "Тийм ээ. Тэр надад зохиолын эх хувилбар илгээсэн. Гэхдээ яг ямар кино байх тухай эцсийн шийдвэр гараагүй л байгаа. Миний мэдэж байгаа зүйл бол Ларстай хамтран ажиллахдаа би хэзээд баяртай байх болно. Бидний бүтээл илүү сайн болохыг таашгүй ч, нэгэнт хүндэлсэн хүнтэйгээ хамтран ажиллах нь л сайхан шүү дээ" гэжээ.
    Ларс Вон Триер, Кристен Данст, Шарлотте Гейнсбур. Хоёр цаг гаруй хугацаанд тэд "Үхлийн бүжиг"-т оролцно. Бүжгийн хөдөлгөөнийг /кино зургийг/ тогвторгүй, тэнцвэргүй байдлаар авах нь найруулагчийн санаа аж. Энэ нь үзэгчийг үйл явдлын гүнд яах аргагүй хөтөлнө. Түүнчлэн бүжгийн хөгжмийг Рихард Вагнерын "Тристан ба Изольда" дууриас авсан нь зураглалтай нарийн зохицжээ.
    Одоо таны "бүжих" ээлж. Та хэрхэн хүлээн авах вэ?

"Хүсэл, шунал" /Passion/

      Энэ удаад "Мөрөөдөгчдийн өдөр"-т оролцож найруулагч С.Бямбын "Хүсэл, шунал" киног үзсэн сэтгэгдлээ хуваалцахаар шинэ бичлэг эхлүүлж байна. Найруулагч С.Бямбын хувьд урьд нь "Өнөөдөр" сониноос "Бусдын амьдрал руу камер чиглүүлнэ гэдэг буу шагайхтай адилхан байж мэднэ" гэсэн ярилцлагаар "танилцаж" байсан юм. Тухайн үед энэ ярилцлагаас надад хамгийн тод үлдсэн хэсэг нь "Урлаг гэдэг толгойн биш сэтгэл зүрхний ажил" гэсэн үг билээ. Тэгвэл энэ удаад түүний уран бүтээлийг сонирхоод гол санааг нь өөрийнхөө хэмжээнд мөнөөх л үгтэй холбож тайллаа.
     "Хүсэл, шунал"-д манай нэрт найруулагч Д.Жигжид, түүний хүү найруулагч Биндэрийн амьдрал, уран бүтээлийн талаар өгүүлэхийн зэрэгцээ Ж.Биндэртэй хамт аялах С.Бямбын монологи хөвөрнө. Киноны эхний хэсэг Д.Жигжид найруулагчийн тухай мэт боловч энэ нь нөгөө талаар социализмын үеийн монгол орны кино урлагийн тухай харуулна. Өдгөө бидний бахархан ярих дуртай "хуучны сайхан" кинонуудыг хэрхэн бүтээж байсан, тэдгээр нь нам, засгийн шалгуурыг хэрхэн давж дэлгэцнээ "амилдаг" байсан тухай юм. Зарим хүн хуучны кинонууд дандаа өөдрөг өнгө аястай дээр намын суртал ухуулгын нэг хэрэгсэл төдийн байсан. Тийм ч учраас тэр кинонуудыг бүтээхэд улсаас хангалттай хөрөнгө гарган өгч байсан тул одоогийн зарим киноноос чанартай байгаа юм гэх нь бий. Гэвч тэр үед манай найруулагчид илүү гүн ухаанч, зүгээр өнгөн дээрх өөдрөг үзлээс илүү уран бүтээл туурвидаг байжээ. Гагцхүү тэдгээр нь тухайн үеийн үзэл, суртал гээчид харшилж дэлгэцнээ гарах боломжгүй болдог байв. Үүний жишээ нь, Д.Жигжидийн "Хүний мөр" ажээ. Мөн Ж.Биндэрийн хэлснээр тэр үед улсаас хангалттай мөнгө өгдөг байсан ч хэр баргийн хүн зөвхөн мөнгөөр сайн кино хийдэггүй юм гэсэн нь өнгөрснийг үгүйсгэгчдэд бас нэгэн хариулт болов уу.
     Харин одоо үе. Дэлгэцэнд хаяг нь л үлдэж, нурах дөхсөн "Монгол кино" үйлдвэрийн дүрс үзэгдэнэ. Жилдээ 6-7 уран сайхны кино, 40 гаруй баримтат кино туурвидаг байсан эл үйлдвэр зах зээлийн шуурганд өртөн "амь тавьжээ".
     Зах зээл. Бизнес. Мөнгө. Урлагийг үүгээр хэмжих болсон үе. Урлагийн утгыг философийн салбар ухаан гоо зүйгээр судалдаг гэж онолын номд бичсэн нь бий. Харин өнөөдөр бол шоубизнесийн цонхоор л харж байна. Ж.Биндэр "Хүний наймаа" киногоо гаргахаар хөдөө, орон нутгаар аялна. Гэвч аймгийн төвүүдэд киногоо гаргахад үзэгчид нь зал дүүргэж эс чадна. Өнөөдөр бид хийж байгаа кинондоо шалдан хүүхэн, гоё машин гаргахгүй бол хүн үзэхгүй байна. Үзэгчид тийм л зүйл хүсдэг болчихож. /Ж.Биндэр/ Ийм нөхцөлд түүнд тааруулж уран бүтээл туурвих уу, үгүй бол өөрийнхөөрөө бүхнийг хийх үү? Гэвч уран бүтээлч хүн бусдад зориулж л хийдэг. Ерөөс хүн хэзээ ч зөвхөн өөртөө, зөвхөн өөрийнхөө төлөө юм хийнэ гэж үгүй. /С.Бямба/ Энд л зөрчил үүснэ. Нээрэн л кино театрын зарлалаас харвал хээнцэр, тансаг зураглал задгай хувцасласан охид, хүүхнүүд, чинээлэг залуугийн дүр л бууна. Гагцхүү түүнээс үзэгч юу олж авах нь чухал биш. Мэдээж чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх төдий хөнгөн бүтээл байхыг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ тэр олон дунд ядаж нэг сайн кино байгаасай. 
    Урлаг биднийг түүчээлдэг гэдэг. Тэгвэл кино ч бас урлагийн нэгэн төрлийн хувьд биднийг сэрээж, дуудаж байх нь зүйн хэрэг. Харин одоогийн кинонууд үзэгчийг юу руу дуудаж, хааш чиглүүлж байна вэ? Цаашид энэ бүхэн хэрхэх бол?
    Өмнөх үед үзэл суртлын шалгуурыг давсныг уран бүтээл гэж байв. Харин одоо бол зэх зээлд борлогдохыг нь уран бүтээл гэнэ. Тэгвэл хойч үе минь үүнийг хэрхэн ойлгох бол? /С.Бямба/ 
    Төгсгөл хэсэгт С.Бямба, Ж.Биндэр нар үзвэрийн танхимаас гарахдаа ярилцаж байв. Энэ танхимаас ирээдүйн сод найруулагч, уран бүтээлчид төрөхийг үгүйсгэхгүй. Монгол хүүхдүүд адтай, юмыг хурдан сурдаг шүү дээ. Тэд чадна. Тэд хийнэ шүү. Энэ үгс магад өөрсдийгөө тайвшруулах арга мэт сонсогдовч нөгөө талаас хойч үедээ итгэх басхүү захих зүйлс мэт санагдав.
    Хүн бүрт хүсэл бий. Хүсэл хэтрэхээ шунал болж тэр нь зовлон болдог гэдэг. Уран бүтээлчдэд ч сайн юм хийх хүсэл бий. Гагцхүү хүсэл, шуналын зааг хаана оршдог юм болдоо. /С.Бямба/

Нийгмийн реклам хийх гэж байгаа бол бизнесийн эрх ашгаа март

           Сүүлийн үед тогтмол хэвлэл, телевиз гээд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр нийгмийн сайн сайхан, амьдралын зөв хэв маягт уриалсан сурталчилгаа цөөнгүй гарах боллоо. Тэднийг захиалагч нь манай улсын томоохон компаниуд бөгөөд зөвхөн ашиг, орлогоо нэмэгдүүлэхийг зориод зогсохгүй зөв, зүйтэй зүйлд үзэгч, уншигчдийг уриалж байгаа нь сайн хэрэг.
            Гэвч нөгөө талаас тэд үүнийгээ нийгмийн реклам гэж нэрийдэх нь оновчгүй байгаа юм. Энэ нь өнгөрсөн зууны эхээр АНУ, Их Британи зэрэг оронд үүсч өдгөө  “public service announcement” гэсэн нэрээр нэгэнт өөрийн хэв шинжийг тогтоон, бий болгосон ойлголт билээ. Харин манай орны хувьд шинэ, соргог зүйл бөгөөд мэдлэг, мэдээлэл тун бага байна.
            Бизнесийн байгууллага сурталчилгаа бүтээхэд ямар ч арга барилыг ашигласан хамаагүй түүндээ нийгмийн сайн сайханд хандсан багахан агуулга багтаахад л нийгмийн реклам болно гэвэл өрөөсгөл. Ер нь бизнесийн байгууллагууд тэр бүр нийгмийн реклам бүтээдэггүй бөгөөд гол төлөв Засгийн Газар, олон нийтийн, ашгийн бус байгууллагууд нийгмийн тулгамдаад буй асуудалд олон нийтийн анхаарлыг хандуулах, нийгэмд шинэ, зөв үнэлэмж тогтоож, ард иргэдийн зан байдалд нөлөөлөхийг зорьдог.
            Харин бизнесийн байгууллага нийгмийн реклам бүтээх тохиолдолд гаднын орнуудад л гэхэд нарийвчлан, бүр хуульчлан заасан байдаг. Тухайлбал,  ОХУ-ын “Зар сурталчилгааны тухай” хуульд энэ талаар заахдаа, бүтээж буй нийгмийн рекламд тухайн бизнесийн байгууллагын нэр, лого, бусад арилжааны рекламд нь гардаг дүр,  бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ болон сурталчилгаа бүтээх арга барил төдийгүй бусад таних тэмдгүүдийг ашиглахыг хориглосон байдаг. Мөн нийгмийн реклам нь үнэгүй цацагддаг байх ёстой. Ийм агуулга бүхий заалт АНУ, ХБНГУ, Их Британи гээд олон улсын хуульд бий.
            Дээрх заалтаас үзвэл бизнесийн байгууллага нийгмийн реклам цацсанаар нэр хүндээ өсгөх, ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх гэхчлэн ямар ч бизнесийн эрх ашигт төвлөрөх биш гагцхүү нийгмийн сайн сайханд л бүрэн анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй гэдэг нь харагдаж байна. Ингэж чадвал тухайн байгууллага нийгмийн хариуцлагаа хэрэгжүүлж буй хэлбэр болох бөгөөд нэг удаагийн арга хэмжээг ивээн тэтгээд өнгөрөх, ард олонд өглөг тараах гэхчлэн PR, маркетингийн үйл ажиллагаанаас ялгарах боломжтой юм.
            Гэхдээ бизнес хийж буй хэн ч бай ашиг, орлогоо олохоо нэн тэргүүнд тавьж нийгэм, олон нийтийг хойш тавих нь түгээмэл. Гэвч “Доройтсон нийгэмд бизнес хийх нь ямар ч ашиггүй” гэх үгийг бас санах хэрэгтэй. Тиймээс НИЙГЭМ болоод түүнийг бүрдүүлэгч ХҮНийг үнэлж, тэдний төлөө бизнесээ чиглүүлэхэд анхаарвал зохино.
            Цаашлаад нийгмийн реклам цацах нь огт ашиггүй зүйл бас биш ээ. Мөн л гадаад орны туршлагаас харвал, нийгмийн реклам цацсан компаниудад татварын хөнгөлөлт үзүүлэх гэхчлэн давуу тал бий. Түүнчлэн гадаах самбар, тээврийн хэрэгслийн реклам гээд олон үйл ажиллагаанд таныг “харж үзэх” арга, хэлбэрүүд тогтсон байдаг.
            Тэгвэл бүтээсэн рекламаа хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр цацах нь хамгийн өртөг өндөртэй төдийгүй хялбар биш ажил билээ. Үүнийг шийдэх арга нь өмнө дурдсан хуульд “Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл буюу телевиз, радио жилийн нэвтрүүлгийн цагийн 5-аас дээш хувийг, сонин, сэтгүүл зай талбайн 5-аас дээш хувийг нийгмийн рекламд зориулна” гэсэн байдаг.  Энэ хуулийн дагуу хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, бизнесийн байгууллагууд хамтарч ажиллаж чадвал нийгмийн сайн, сайхны төлөө хийж буй томоохон алхам болох юм. Түүнчлэн эндээс нийгмийн реклам үнэгүй цацагдах ёстой гэсэн мөн чанар урган гарч, биеллээ олж байна.
            Манай улсын хувьд хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл нийгмийн реклам түгээхэд хэрхэн оролцох талаар ямар нэг зохицуулалт үгүй. Гэхдээ жишээ нь, МҮОНТ-ийн хувьд хуулийн дагуу арилжааны шинжтэй зар сурталчилгааг хязгаарласан бөгөөд хэн нэгний бизнесийн эрх ашиг тусаагүй нийгмийн рекламыг үнэ төлбөргүй цацах нь татгалзах асуудал биш гэж үзэж байна. Мөн бусад арилжааны телевизүүд ч нэгэнт бизнесийн байгууллага тул нийгмийн хариуцлагын хүрээнд энэ төрлийн реклам цацах боломжтой билээ.
            Эдгээрээс үзвэл манай томоохон компаниуд үнэхээр нийгмийн реклам бүтээхийг зорьж байгаа бол нэр хүнд, ашиг орлогоо түр хойш тавьж гагцхүү сайн сайхан, зөв зүйтэй зүйлд олон нийтийг үнэн сэтгэлээсээ уриалан дуудаарай.

Хөгжим намайг хөглөдөг

           Хаврын тэр өдөр интернэтээр хэсүүчилж яваад нэгэн авъяаслаг монгол охин KPuffyCheeks нэрээр Jessie J-ийн “Price Tag” дууг тун чадварлаг коверлосон байхыг үзлээ. Цааш түүний Youtube, Facebook хуудсаар зочилж өөр олон ковер бүтээлийг сонсоод ярилцах хүсэл төрсөн юм. Гэвч нэг л завдахгүй явсаар намартай золгож, өчигдөрхөн түүнтэй интернэтээр холбогдлоо.
            Тэр авъяаслаг охиныг Б.Хулан гэдэг. Германд төрж, өссөн тэрбээр 14 настай бөгөөд ахлах сургуулийн аравдугаар ангид сурдаг аж.

KPuffyCheeks

 K үсэг миний нэрийг төлөөлдөг юм. (Khulan) Харин puffycheeks гэдэг нь bigcheeks буюу булцгар хацар гэдгийг илэрхийлдэг. Энэ нэрээр интернэт хуудсуудад өөрийн сувгаа нээсэн. 

Хөгжим намайг хөглөдөг

            “Хүн бүрт өөрийг нь хөглөж, хурцалдаг ямар нэг зүйл байдагт би итгэдэг. Миний хувьд, тэр нь хөгжим байх. Яагаад гэдгийг би өөрөө ч хэлж мэдэхгүй нь, гэхдээ хөгжимдөө автаад сэтгэл хөдлөлөө илэрхийлэх нь надад гайхамшигтай санагддаг.
            Хүмүүс урлаггүйгээр амьдралаа төсөөлж чадахгүй гэдэг. Гэхдээ хүний амьдрал хойно үргэлжлэх л байх. Гагцхүү яг одоогийнх шигээ буюу дуулж байгаа шигээ жаргалтай байж чадахгүй болов уу”.

  
Үгээр илэрхийлэшгүй бүхнээ дуугаар гаргахыг хүсдэг

  “Дуулж буй дуунаас шалтгаалж хөгжмөөс авах мэдрэмж минь өөрчлөгдөж байдаг. Гэхдээ хүмүүст дотоод сэтгэлээ үгээр илэрхийлж чадахааргүй үе бий. Тэгвэл дуу, хөгжим л үүнийг хамгийн сайн илэрхийлнэ гэж боддог.
            Тиймдээ ч би цаашид үзэл, бодлоо дуугаар дамжуулан дэлхий дахинд хүргэх юмсан гэж мөрөөддөг. Багадаа олонд танигдаж, алдартай одууд шиг болохыг л хүсдэг байсан минь одоо ийнхүү өөрчлөгдсөн”. 

Би R&B урсгалд дуртай

            “Энэ бол миний дуртай хөгжим. Мөн поп, хип хоп дуу сонсч, даган дуулах дуртай. Үлгэр дуурайл авдаг дуучин гэвэл Бруно Марс, Кэти Перри”. 

Намайг дэмждэг хүн бүрт баярлалаа

            “Youtube, Facebook, Twitter гээд олон нийтийн сүлжээ хуудаст миний гэсэн бяцхан орон зайд надад урам хайрладаг, намайг дэмждэг хүмүүс байгаад маш их баярладаг. Хэдий гайхуулам том амжилт биш ч энэ нь надад өөрөөрөө бахархах сэтгэгдэл төрүүлдэг. Би ирээдүйд дуучин, эсвэл өөр хэн ч болсон бусдад сайн үлгэр дуурайл болж, зорилгодоо хүрэхийг эрмэлздэг”.

Уудам тал нутгийн сайхныг юутай ч зүйрлэшгүй

            “Би монголд хамгийн сүүлд таван жилийн өмнө очсон. Хамгийн их таалагдсан зүйл бол хөдөө нутаг байсан. Уудам тал, агаарын сайхныг өөр юутай ч харьцуулж, зүйрлэшгүй санагдсан шүү. Харин Улаанбаатар хот бага зэрэг бохир байна уу гэж бодсон”.